Dziś na tapet trafia katastrofizacja – jedno z najczęstszych zniekształceń poznawczych, o istnieniu którego nie wszyscy słyszeli. Tak naprawdę niemal każdy z nas w jakiś sposób doświadczył tego zjawiska. Ale od początku: czym są zniekształcenia poznawcze? Jak się objawiają i co możemy zrobić w codziennym życiu, żeby je oswoić? Zapraszam Was do lektury tego wpisu, w którym postaram się przybliżyć Wam termin katastrofizacji.
Jeśli śledzicie na bieżąco mój blog, zapewne zauważyliście, że w ostatnim czasie sporo piszę na temat zniekształceń poznawczych. Co to takiego? Krótko mówiąc, zniekształcenia poznawcze to błędy w procesie myślenia, które mogą prowadzić np. do natłoku myśli. Innymi słowy, są to irracjonalne (lub wyolbrzymione) wzorce myślenia, utrwalone na tyle, że stają się dominujące w naszej głowie.
Katastrofizacja nie jest jedynym znanym psychologii zniekształceniem poznawczym. Do tej samej grupy zjawisk należy np. personalizacja. Temat zniekształceń poznawczych jest naprawdę obszerny i stanowi bardzo dobry materiał do badań. Więcej o zniekształceniach poznawczych pisałam w artykule „Overthinking – pułapka myślenia, z którą warto się zmierzyć”.
Katastrofizacja to zniekształcenie poznawcze, zwane również myśleniem katastroficznym. To sposób myślenia, w którym jednostka skupia się na najgorszych możliwych scenariuszach i przewiduje katastrofalne skutki. Katastrofizacja jest jednym z wielu rodzajów myślenia zniekształconego, które mogą prowadzić do negatywnych emocji i zachowań. Jest to często obserwowane zjawisko w przypadku osób z zaburzeniami lękowymi, depresją, czy też w stresujących sytuacjach życiowych. Jak łatwo się domyślić, może więc dotyczyć każdego z nas, niezależnie od diagnozy ADHD.
Katastrofizacja nie jest jednoznacznym zjawiskiem, które da się jednoznacznie określić i „zaszufladkować”. Istnieje wiele form katastrofizacji, ale jedną z najczęstszych jest „nadmiarowanie” problemów. Osoba katastrofizująca może przekształcać drobne niepowodzenia lub przeciwności w ogromne tragedie. Na przykład, otrzymanie negatywnej oceny w pracy może prowadzić do myśli, że straci się pracę i będzie bez środków do życia.
Innym typem katastrofizacji jest „przewidywanie przyszłości”, gdzie jednostka jest przekonana, że coś strasznego na pewno się wydarzy, mimo braku jakichkolwiek konkretnych dowodów na to. Przewidywanie katastroficznych wydarzeń może prowadzić do unikania określonych sytuacji lub przesadnej ostrożności. Takie działanie stanowi więc pewnego rodzaju blokadę w podejmowaniu działań, decyzji i ważnych kroków. Ale może też działać zupełnie odwrotnie – „pchać” ku przesadnemu zabezpieczaniu się przed wyobrażonym (i często wyolbrzymionym…) ryzykiem.
Jak łatwo się domyślić, zniekształcenie poznawcze może mieć negatywne konsekwencje dla zdrowia psychicznego i emocjonalnego jednostki. Ciągłe myślenie o najgorszym scenariuszu może prowadzić do chronicznego lęku, depresji, czy też prowadzić do unikania sytuacji, które mogą wydawać się zbyt ryzykowne lub niepewne. Katastrofizacja (i ogólnie: zniekształcenia poznawcze) często powodują swego rodzaju blokadę, która nie pozwala na racjonalne podejście do codziennych trudności i problemów w rzeczywistości łatwych do pokonania. Przykłady? Wybranie numeru telefonu do przychodni w celu zapisania się na badanie. Pacjent z góry zakłada, że wynik badania będzie fatalny, może równoznaczny z wyrokiem śmierci (mimo iż to zwykłe rutynowe badanie) i celowo unika lub odwleka w czasie tę czynność, w obawie przed najgorszym. Czy jest to racjonalne działanie? Oczywiście z perspektywy wygodnej pozycji kapci i fotela wiemy, że nie, ale katastrofizacja zaburza racjonalny ogląd sytuacji i sprawia, że nawet najprostsze działania zaczynają przypominać samotną wyprawę na Mount Everest w warunkach zimowych.
Odpowiem krótko: udać się po pomoc do specjalisty. Jeśli czujesz, że „czarne myśli” mają nad Tobą władzę zbyt często, uniemożliwiają podjęcie decyzji, czy blokują każdy Twój ruch, nie wahaj się poprosić o pomoc. Terapia poznawczo-behawioralna jest często stosowana w pracy ze zniekształceniami poznawczymi, w tym katastrofizacji. Terapeuci pomagają osobom z tym problemem identyfikować irracjonalne myśli i przekształcać je w bardziej realistyczne i pozytywne przekonania. Ćwiczenia mindfulness i techniki relaksacji mogą również być skutecznymi narzędziami w zarządzaniu katastrofizacją.
Ważne jest, aby osoby cierpiące na zniekształcenie poznawcze szukały wsparcia i profesjonalnej pomocy, aby nauczyć się zdrowszych sposobów myślenia i radzenia sobie ze stresem i lękiem.
Jeśli chcesz poznać praktyczne porady i sposoby na radzenie sobie ze zniekształceniami poznawczymi, zapisz się już dziś na mój pierwszy warsztat praktyczny pt. „Jak sobie poradzić z natłokiem myśli”
Skontaktuj się, aby rozwiać wątpliwości
i odpowiedzieć na najważniejsze pytania
