Dziś przyjrzymy się kryteriom diagnostycznym DSM-5. Kryteria diagnostyczne ADHD to rozległe zagadnienie, które obejmuje wiele aspektów. Czasami pacjenci umawiają się na wizytę przekonani, że już po wejściu do gabinetu będzie możliwe postawienie diagnozy. Żyjemy w czasach, gdzie dostęp do informacji jest praktycznie niczym nieograniczony. Zdarza się więc, że pacjent przychodzi z postawioną wcześniej diagnozą. Z tym, że specjalistą nie jest wykształcony psycholog czy psychiatra, a… popularna wyszukiwarka. Jak więc prawidłowo postawić diagnozę? Czym są kryteria diagnostyczne ADHD według DSM-5?
Zacznijmy od początku…
Przede wszystkim, ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, które zwykle ujawnia się w dzieciństwie. Może jednak utrzymywać się również w dorosłości. Charakteryzuje się trzema głównymi grupami objawów: nadpobudliwością, impulsywnością oraz problemami z koncentracją uwagi. Jest to zaburzenie przewlekłe, które ma wpływ na funkcjonowanie w wielu aspektach życia – od edukacji i pracy, po relacje międzyludzkie i samoocenę.
Chociaż ADHD najczęściej diagnozowane było u dzieci, coraz więcej osób dorosłych zauważa swoje objawy. Co ważne, może ono przyjmować inną postać niż w okresie dzieciństwa. Właśnie dlatego tak istotne jest podnoszenie świadomości na temat ADHD i promowanie wczesnej diagnozy, która może pomóc w zrozumieniu i kontrolowaniu objawów.
ADHD w pigułce – sprawdź moje autorskie mini kompendium wiedzy.
Niewątpliwie ADHD jest coraz powszechniej diagnozowane zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Czy to oznacza, że w tak zwanych „dzisiejszych czasach” każdemu można postawić taką diagnozę? Czy na pewno każda nadpobudliwość, zniecierpliwienie, roztargnienie możemy od razu zdefiniować jako ADHD? Otóż najlepsza i najkrótsza odpowiedź brzmi: NIE. Dlaczego? Powód jest prosty, a zarazem dość skomplikowany. Diagnoza ADHD nie polega na analizie jednorazowego zachowania, czy zdarzenia. Profesjonalna diagnostyka ADHD obejmuje szereg zagadnień i szczegółowych badań. Co ważne, większość zachowań przypisywanych ADHD, musi występować często i uwidocznić się już w dzieciństwie. Oczywiście w przypadku osób dorosłych trudniej jest stwierdzić, czy dane zachowania były widoczne już w wieku dziecięcym. W tym przypadku najczęściej musimy polegać na relacjach ówczesnych opiekunów albo własnych wspomnieniach. A jak wiadomo, pamięć bywa zawodna i lubi nam płatać figle… Dlatego też tak ważne jest, aby powierzyć diagnozę profesjonaliście.
Diagnostyka psychologiczna polega na badaniu Pacjenta odpowiednio dobranym zestawem testów psychologicznych. Zazwyczaj wygląda to tak, że przeprowadza się szczegółowy wywiad i na jego podstawie określa hipotezy i wybiera narzędzia. Tym sposobem psycholog jest pielęgniarką i analitykiem medycznym w jednym – pobiera materiał do badań, analizuje i przygotowuje na ich podstawie opinię psychologiczną.
Z opinią psychologiczna idziemy do psychiatry. Diagnozę medyczną stawia lekarz – co do tego nie ma żadnych wątpliwości. Warto jednak, by robił to na podstawie badań, w przypadku psychiki na podstawie badań psychologicznych.
Nie ma zestawu badań psychologicznych, który pasuje dla każdego, więc warto najpierw umówić się do specjalisty na konsultację, by dobrać odpowiednie dla nas narzędzia.
Nieustępująca nieuwaga i/lub nadaktywność/impulsywność, które wpływają na funkcjonowanie lub rozwój w sposób scharakteryzowany w punkcie 1 i/lub 2:
Pięć (lub więcej) spośród wymienionych objawów utrzymuje się co najmniej 6 miesięcy w stopniu, który nie jest spójny z wiekiem rozwojowym pacjenta oraz bezpośrednio negatywnie wpływa na czynności związane z kontaktami międzyludzkimi oraz ze szkołą/pracą*:
A1. Pacjent/ka często nie jest w stanie adekwatnie skupić się na szczegółach lub z braku ostrożności popełnia błędy podczas zajęć szkolnych, pracy zawodowej lub innych aktywności.
A2. Często ma trudności ze skupieniem uwagi na zadaniach lub aktywnościach podejmowanych w czasie wolnym.
A3. Często sprawia wrażenie, jakby nie słuchał/a, co się do niej/niego mówi.
A4. Często nie w pełni stosuje się do instrukcji i ma trudności z dokończeniem zadań szkolnych, obowiązków domowych lub służbowych.
A5. Często ma trudności z organizacją zadań i aktywności.
A6. Często niechętnie angażuje się w zadania wymagające dłuższego wysiłku umysłowego, unika ich lub z nimi zwleka.
A7. Często gubi przedmioty niezbędne do realizacji zadań lub podejmowania rozmaitych działań.
A8. Często łatwo rozprasza się pod wpływem bodźców zewnętrznych.
A9. Często zapomina o codziennych sprawach.
Objawy ADHD – czym są błędy z nieuwagi?
Pięć (lub więcej) spośród wymienionych objawów utrzymuje się przez co najmniej 6 miesięcy w stopniu, który nie jest spójny z wiekiem rozwojowym pacjenta oraz bezpośrednio negatywnie wpływa na czynności związanie z kontaktami międzyludzkimi oraz ze szkołą/pracą*:
H/I 1. Pacjent/ka wykonuje niespokojne ruchy bądź „stuka” rękoma lub nogami albo wierci się siedząc.
H/I 2. Często wstaje z miejsca w sytuacjach wymagających spokojnego siedzenia na swoim miejscu.
H/I 3. Często niespokojnie porusza się po pomieszczeniu w sytuacjach, gdy jest to zachowanie niewłaściwe (u nastolatków i dorosłych poczucie takie może ograniczać się do subiektywnego poczucia napięcia wewnętrznego).
H/I 4. Często ma trudności w sytuacjach nieformalnych, wymagających spokojnego zachowania.
H/I 5. Często jest „w ruchu” lub działa, „jakby miał/a motorek”.
H/I 6. Pacjentce/pacjentowi często zdarza się mówić zbyt dużo.
H/I 7. Często udziela odpowiedzi pod wpływem impulsu – zanim rozmówca dokończy pytanie.
H/I 8. Często ma trudności z oczekiwaniem na swoją kolej.
H/I 9. Często przerywa innym lub narzuca się im.
*Uwaga: Objawy te nie są wyłącznie uzewnętrznienie zachowań opozycyjnych, nieposłuszeństwa, wrogości lub niewłaściwego rozumienia zadań lub poleceń.
Z przewagą zaburzeń koncentracji uwagi, nadpobudliwości czy mieszany? Jakie są podtypy ADHD?
Skontaktuj się, aby rozwiać wątpliwości
i odpowiedzieć na najważniejsze pytania
