Katastrofizacja to jedno z najczęściej występujących zniekształceń poznawczych, czyli błędnych wzorców myślenia, które wpływają na nasz sposób postrzegania rzeczywistości. Osoby, które katastrofizują, mają tendencję do przewidywania najgorszych możliwych scenariuszy, nawet jeśli nie ma ku temu racjonalnych podstaw. Katastrofizacja może dotyczyć różnych aspektów życia, takich jak zdrowie, relacje międzyludzkie, kariera zawodowa czy finanse. W rezultacie, osoby te często odczuwają lęk, niepokój i stres, co negatywnie wpływa na ich funkcjonowanie.
Katastrofizacja opiera się na wyolbrzymianiu negatywnych zdarzeń i przypisywaniu im nadmiernego znaczenia. Osoba, która stosuje ten schemat myślenia, automatycznie zakłada, że jeśli coś pójdzie nie tak, konsekwencje będą katastrofalne. Myśli te mogą być irracjonalne, ale osoba katastrofizująca wierzy, że najgorszy scenariusz jest nieunikniony.
Przykładem może być sytuacja, w której ktoś czeka na wyniki badań lekarskich i, mimo braku obiektywnych przesłanek, jest przekonany, że wyniki będą fatalne i prowadzą do poważnej choroby. Tego typu myślenie nie tylko wywołuje silny stres, ale również może prowadzić do chronicznego lęku i depresji.
Katastrofizacja może przybierać różne formy w zależności od osoby i sytuacji. Oto kilka przykładów, które ilustrują, jak ten zniekształcony sposób myślenia działa w praktyce:
Istnieje wiele czynników, które mogą prowadzić do katastrofizacji. Często wynika ona z wcześniejszych doświadczeń, ale również z cech osobowości oraz przekonań, które dana osoba nosi w sobie. Poniżej omówiono kilka głównych przyczyn:
Jednym z głównych powodów katastrofizacji jest lęk. Osoby zmagające się z lękiem często mają tendencję do przewidywania negatywnych wydarzeń, ponieważ ich umysł skupia się na zagrożeniach. Kiedy jesteśmy zestresowani lub zaniepokojeni, nasz umysł automatycznie stara się przygotować na najgorsze, co prowadzi do wyolbrzymiania sytuacji.
Osoby o niskim poczuciu własnej wartości mogą mieć skłonność do katastrofizacji, ponieważ nie wierzą w swoje umiejętności radzenia sobie z problemami. Zakładają, że każda przeszkoda będzie dla nich nie do pokonania, co prowadzi do wyobrażania sobie najgorszych możliwych konsekwencji.
Katastrofizacja może mieć swoje korzenie w dzieciństwie, zwłaszcza jeśli osoba dorastała w środowisku, w którym doświadczyła wielu stresujących lub traumatycznych wydarzeń. Dzieci, które były świadkami trudnych sytuacji, mogą wykształcić nawyk przewidywania najgorszych scenariuszy, aby przygotować się na ewentualne zagrożenia w przyszłości.
Katastrofizacja jest częstym objawem zaburzeń lękowych, takich jak zespół lęku uogólnionego (GAD) czy zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (OCD). W takich przypadkach umysł stale koncentruje się na potencjalnych zagrożeniach, co prowadzi do nadmiernej koncentracji na negatywnych scenariuszach.
Chociaż katastrofizacja może wydawać się jedynie niegroźnym nawykiem myślowym, ma ona poważne konsekwencje dla zdrowia psychicznego i fizycznego. Oto kilka najczęściej spotykanych skutków tego zniekształcenia poznawczego:
Katastrofizacja bezpośrednio wpływa na poziom lęku i stresu. Osoba, która nieustannie przewiduje najgorsze, żyje w ciągłym napięciu. Taki stan psychiczny może prowadzić do problemów zdrowotnych, takich jak bezsenność, bóle głowy, a nawet choroby serca.
Katastrofizacja sprawia, że osoba skupia się na negatywnych aspektach życia, co prowadzi do obniżenia jakości życia. Zamiast cieszyć się pozytywnymi momentami, osoba ta stale myśli o potencjalnych zagrożeniach, co uniemożliwia jej pełne doświadczenie radości i satysfakcji.
Osoby katastrofizujące mogą doświadczać problemów w relacjach z innymi ludźmi. Często ich nadmierne martwienie się o przyszłość lub zdrowie bliskich prowadzi do nieporozumień i napięć w relacjach. Mogą także nadmiernie obciążać swoich bliskich swoimi obawami, co może prowadzić do dystansu emocjonalnego.
Katastrofizacja sprawia, że osoby mają trudności z podejmowaniem decyzji. Przewidując najgorsze scenariusze, stają się niezdecydowane i unikają podejmowania działań, obawiając się negatywnych konsekwencji. To z kolei może prowadzić do stagnacji w życiu zawodowym i osobistym.
Chociaż katastrofizacja jest trudnym nawykiem do zmiany, istnieją skuteczne metody, które pomagają radzić sobie z tym zniekształceniem poznawczym. Oto kilka technik, które mogą pomóc w ograniczeniu tendencji do przewidywania najgorszych scenariuszy:
Pierwszym krokiem w radzeniu sobie z katastrofizacją jest zidentyfikowanie irracjonalnych myśli. Kiedy zauważysz, że przewidujesz najgorsze, zadaj sobie pytanie, czy istnieją dowody na to, że ten scenariusz się wydarzy. Często okazuje się, że myśli te nie mają oparcia w rzeczywistości.
Uważność to technika, która pomaga skupić się na chwili obecnej, zamiast przewidywać przyszłość. Regularna praktyka uważności pozwala na lepsze kontrolowanie myśli i redukcję tendencji do katastrofizacji. Medytacja i techniki oddechowe mogą pomóc w wyciszeniu umysłu i zmniejszeniu lęku.
O innych metodach radzenia sobie z katastrofizacją pisałam tutaj.
Podobnie jak inne zniekształcenia poznawcze, również katastrofizacja jest możliwa do „opanowania”. We współpracy z wykwalifikowanym specjalistą jesteś w stanie wypracować własne sposoby na radzenie sobie z tym zjawiskiem. Pamiętaj, żeby w żadnym przypadku nie stawiać diagnozy na własną rękę. Tylko doświadczony diagnosta jest w stanie określić przyczynę Twoich dolegliwości. Co ważne, z katastrofizacją można pracować i skutecznie wyeliminować ją z codziennego życia.
Skontaktuj się, aby rozwiać wątpliwości
i odpowiedzieć na najważniejsze pytania
