Całkiem niedawno gościłam w programie „Pytanie na Śniadanie” w TVP 2, gdzie tematem przewodnim naszej rozmowy była… błędna diagnoza ADHD. Jak to możliwe, zapytacie? Czy rzeczywiście w Polsce stawia się za dużo diagnoz ADHD? No i najważniejsze, co łączy ADHD i PTSD?
Oglądaj: ADHD i zespół stresu pourazowego: łatwo je pomylić.
Diagnozowanie ADHD, szczególnie u osób dorosłych, staje się coraz bardziej powszechną praktyką. Wiąże się to z rosnącą świadomością istnienia ADHD nie tylko u dzieci – przestajemy myśleć o ADHD jak o domenie najmłodszych, o czymś, z czego „w końcu się wyrasta”. Dostęp do wiedzy, naukowych źródeł i psychoedukacji również znacząco wpływa na zwiększenie świadomości ADHD u dorosłych. Nie oznacza to jednak, że nagle psychologowie i psychiatrzy pracujący z ADHD zaczęli rozdawać diagnozy na prawo i lewo 😉
Fakt, że Pacjenci zdobywają się na odwagę, odwiedzają gabinety specjalistów i poddają się diagnozie, świadczy wyłącznie o chęci zadbania o siebie i świadomego podejścia do własnego zdrowia psychicznego. Wzrost liczby diagnoz ADHD u dorosłych nie jest więc efektem chwilowej mody, ale właśnie rosnącej świadomości. Tak zwana „moda na ADHD” to temat rzeka, do osobnych rozważań, ale jako osoba zajmująca się zawodowo diagnozą, jestem bardzo wyczulona na stawianie tezy, że ADHD może być chwilowym trendem…
Niezwykle istotne jest podkreślenie, że diagnozowanie Pacjentów nie jest sytuacją zero-jedynkową. To nie jest tak, że mając ADHD nie mogę mieć autyzmu albo stresu pourazowego. Psychorozwój i praca z psychiką są znacznie bardziej skomplikowane niż 2+2.
ADHD to, najprościej mówiąc, specyficzna konstrukcja mózgu, na którą nie mamy wpływu i którą w pewnym sensie otrzymujemy „w prezencie” już w momencie narodzin. Później, w miarę upływu czasu, jesteśmy narażeni na różnego rodzaju przeżycia, doświadczenia – często traumatyczne – co z kolei może prowadzić do innych zaburzeń diagnozowanych w miarę upływu lat. Posłużę się przykładem, którego użyłam w Pytaniu na Śniadanie: pacjent z ADHD często działa impulsywnie, bez zastanowienia, w taki też sposób prowadzi samochód. Chwila zamyślenia, nieuwaga, natłok myśli i… wypadek gotowy. Wypadek, w efekcie którego Pacjent nabył PTSD. Czy wobec tego „anulujemy” diagnozę ADHD? No nie, dlatego że stres pourazowy jest wynikiem konkretnego zdarzenia, a nie naszej neuroróżnorodności.
Co ciekawe, mimo zupełnie innego podłoża, ADHD i PTSD mogą objawiać się w podobny sposób. Utrudnia to czasem postawienie trafnej diagnozy podczas konsultacji psychologicznych. Co łączy ADHD i PTSD? Sprawdźmy!
Rozpraszanie przy codziennych czynnościach, zasypianie po przeczytaniu dwóch zdań ze służbowego maila, czy trudności z zapamiętaniem przepisu na kanapkę z masłem… – to tylko przykłady trudności z koncentracją. Zarówno ADHD, jak i PTSD objawiają się trudnościami z koncentracją i skupieniem uwagi na zadaniach.
„Uczeń wierci się na krześle, chodzi po klasie, ma trudności z usiedzeniem na lekcji”. Brzmi znajomo? Tak najczęściej opisywane jest zachowanie dzieci z ADHD w dzienniczkach szkolnych. Nadmierna ruchliwość, ciągłe bycie w biegu, załatwianie wielu spraw jednocześnie – to z kolei częsta przypadłość dorosłych z ADHD, ale nie tylko. PTSD również może objawiać się w taki sposób.
Wybuchowe reakcje, podejmowanie ważnych decyzji pod wpływem chwilowego kaprysu, kompulsywne zakupy… To właśnie impulsywność. Co łączy ADHD i PTSD? Impulsywność właśnie. W pewien sposób postrzegamy tę cechę jako strategię radzenia sobie z problemem: zagłuszanie lęków nadmiarowymi zakupami, jedzeniem, spontanicznymi decyzjami w ważnych kwestiach. Oczywiście według specjalistów nie jest to skuteczna strategia, ale osoba cierpiąca na PTSD radzi sobie jak umie w danym momencie.
Problemy z regulacją emocjonalną oznaczają trudności w kontrolowaniu i wyrażaniu emocji w sposób adekwatny do sytuacji. U osób z ADHD oraz PTSD mogą objawiać się nagłymi, silnymi reakcjami emocjonalnymi, które często są nieproporcjonalne do bodźca. Pozornie błahe sytuacje, takie jak kilka kropel wody na stole, rzecz odłożona na inne miejsce lub „krzywe” spojrzenie koleżanki z pracy mogą urosnąć do rozmiarów katastrofy.
ADHD jest zaburzeniem o podłożu genetycznym i rozwojowym, natomiast PTSD powstaje wskutek trudnych lub traumatycznych doświadczeń życiowych. Objawy PTSD – takie jak flashbacki, unikanie bodźców związanych z traumą, nagłe uczucie lęku – nie występują w ADHD. Syndrom stresu pourazowego zazwyczaj kojarzy nam się z żołnierzami lub uczestnikami wojen, jednak rzeczywistość jest zgoła inna. Każde traumatyczne przeżycie (np. bycie ofiarą przemocy domowej, wypadek samochodowy w dzieciństwie, czy dotkliwe pogryzienie przez psa) mogą skutkować PTSD.
Tak, jest to możliwe. Osoby z ADHD mają czterokrotnie wyższe ryzyko wystąpienia PTSD niż osoby bez tego zaburzenia. Wynika to głównie z tego, co łączy ADHD i PTSD – impulsywność, niewłaściwa ocena sytuacji, czy problemy z regulacją emocjonalną mogą być również przyczyną nadmiernego narażania się na ryzyko i doprowadzania do wypadków, czy sytuacji granicznych. Jednak pamiętajmy, że PTSD to nie tylko efekt wypadków, wojen, czy tragicznych zdarzeń. Syndrom ten mogą również wywoływać: traumatyczne dzieciństwo, molestowanie, czy pozostawanie w toksycznym związku.
Prawidłowa diagnoza wymaga całościowego spojrzenia na objawy oraz historię pacjenta, z uwzględnieniem wywiadu psychologicznego i narzędzi testowych (np. test DIVA), ponieważ objawy często się nakładają. W praktyce, niezbędne jest rozróżnienie źródła zaburzeń oraz kompetentne wsparcie psychologiczne.
Sprawdź: Po co dorosłej osobie diagnoza ADHD?
W leczeniu podwójnej diagnozy (ADHD + PTSD) rekomenduje się zarówno farmakoterapię (np. atomoksetyna, metylofenidat), jak i terapię poznawczo-behawioralną. Niektóre leki stymulujące stosowane w ADHD mogą nasilać objawy lękowe przy współistniejącym PTSD, dlatego leczenie musi być personalizowane. Nigdy nie stosujemy jednego rozwiązania dla wszystkich Pacjentów.
Objawy. Tym, co łączy ADHD i PTSD, są przede wszystkim wspólne i łatwe do pomylenia objawy. Impulsywność, trudności z koncentracją, problemy z regulacją emocjonalną to elementy, które występują zarówno w przypadku ADHD, jak i zespołu stresu pourazowego.
Diagnoza. Zarówno ADHD, jak i PTSD powinny być zdiagnozowane przez specjalistę. Warto pamiętać, że jedno nie wyklucza drugiego. Możesz mieć ADHD, autyzm i PTSD jednocześnie.
Dostępne formy leczenia. Farmakoterapia i terapia psychologiczna mogą skutecznie wyciszyć objawy towarzyszące ADHD i pomóc przepracować PTSD. Ważne, żeby nie bać się prosić o pomoc.
Skontaktuj się, aby rozwiać wątpliwości
i odpowiedzieć na najważniejsze pytania
