W uproszczeniu, zniekształcenie „muszę/powinienem” polega na narzucaniu sobie sztywnych, często nierealistycznych reguł i przekonań, które opierają się na myśleniu, że dana osoba musi lub powinna postępować w określony sposób. Tego typu myślenie często opiera się na subiektywnych przekonaniach lub oczekiwaniach społecznych, które niekoniecznie mają odzwierciedlenie w rzeczywistości.
Zniekształcenia poznawcze to niezdrowe sposoby myślenia, które prowadzą do błędnej interpretacji rzeczywistości i negatywnie wpływają na nasze emocje, zachowanie oraz samopoczucie. Jednym z najbardziej powszechnych i destrukcyjnych zniekształceń poznawczych jest schemat myślenia „muszę” lub „powinienem”, który często narzuca nam niepotrzebne presje i ogranicza naszą elastyczność myślową. W ramach tego schematu osoby mają tendencję do tworzenia nierealistycznych oczekiwań wobec siebie, innych lub otoczenia, co może prowadzić do frustracji, lęku, a nawet wypalenia.
Te stwierdzenia zakładają istnienie pewnych standardów lub norm, które dana osoba czuje się zobowiązana spełniać, nawet jeśli są one nierealistyczne lub wręcz nieosiągalne.
Aby lepiej zrozumieć, jak to zniekształcenie poznawcze działa w codziennym życiu, warto przyjrzeć się kilku przykładowym sytuacjom:
W każdej z tych sytuacji osoba tworzy sztywne reguły, które w rzeczywistości nie są konieczne ani realistyczne. Takie myślenie prowadzi do poczucia winy, gdy te standardy nie zostają spełnione, a także do chronicznego stresu i frustracji.
Zniekształcenie „muszę/powinienem” może wynikać z różnych czynników, które mają związek zarówno z indywidualnymi doświadczeniami, jak i wpływem społecznym. Oto kilka najważniejszych przyczyn tego typu myślenia:
Wielu z nas dorasta w społeczeństwie, które narzuca pewne normy i oczekiwania dotyczące tego, jak powinniśmy się zachowywać, jakie cele osiągać i jakie role pełnić. Przekonania typu „musisz odnieść sukces”, „powinieneś zawsze być uprzejmy” lub „powinnaś dążyć do doskonałości” mogą być wynikiem presji kulturowej, która promuje ideał nieosiągalnej perfekcji.
Zniekształcenie „muszę/powinienem” często ma swoje korzenie w dzieciństwie. Rodzice, którzy stawiali swoim dzieciom wysokie wymagania, bez wyraźnego zrozumienia ich indywidualnych potrzeb i możliwości, mogą wpłynąć na rozwój takiego schematu myślowego. Dziecko, które było stale oceniane na podstawie swoich osiągnięć, może wykształcić przekonanie, że zawsze musi spełniać określone normy, aby być akceptowane.
Osoby o skłonnościach do perfekcjonizmu mają silną tendencję do stosowania zniekształcenia „muszę/powinienem”. Perfekcjoniści wierzą, że ich wartość jest związana z osiągnięciami, dlatego stawiają sobie (i często innym) nierealistyczne wymagania. Perfekcjonizm sprawia, że jednostka stale czuje, iż musi osiągać więcej, być lepsza i dążyć do ideału.
Osoby o niskiej samoocenie mogą rozwijać schemat „muszę/powinienem”, ponieważ czują, że ich wartość jest uzależniona od spełniania pewnych standardów. Niska samoocena sprawia, że osoby te stale dążą do aprobaty innych i unikają krytyki, co napędza ich wewnętrzne przekonania o konieczności spełniania określonych norm.
Choć zniekształcenie „muszę/powinienem” może wydawać się jedynie niewielkim błędem myślowym, jego długotrwałe skutki mogą być bardzo poważne. Sztywne myślenie oparte na nierealistycznych oczekiwaniach prowadzi do negatywnych konsekwencji zarówno w sferze emocjonalnej, jak i fizycznej. Oto niektóre z głównych skutków tego zniekształcenia:
Stawianie sobie nierealistycznych wymagań prowadzi do ciągłego poczucia presji, co z kolei zwiększa poziom stresu. Osoby, które myślą, że muszą zawsze osiągać doskonałe wyniki, nie dają sobie przestrzeni na odpoczynek czy błędy, co może prowadzić do chronicznego stresu i wypalenia.
Gdy nierealistyczne oczekiwania nie zostają spełnione, osoba, która stosuje zniekształcenie „muszę/powinienem”, często odczuwa silne poczucie winy lub porażki. W przypadku perfekcjonistycznego myślenia każda pomyłka może być postrzegana jako dowód na to, że dana osoba jest niewystarczająco dobra. To z kolei prosta droga do frustracji i obniżonego poczucia własnej wartości.
Zniekształcenie „muszę/powinienem” jest jedną z głównych przyczyn wypalenia zawodowego. Osoby, które ciągle czują, że muszą spełniać wysokie wymagania w pracy, często przeciążają się obowiązkami i nie pozwalają sobie na odpoczynek. A to w dłuższej perspektywie prowadzi do wyczerpania fizycznego i emocjonalnego.
Osoby, które stosują schemat „muszę/powinienem”, mogą także stawiać nadmierne oczekiwania wobec innych ludzi. To z kolei prowadzi do napięć i konfliktów w relacjach. Przekonanie, że ktoś inny powinien postępować w określony sposób, może prowadzić do frustracji, gdy te oczekiwania nie zostaną spełnione. Ponadto, osoby takie często zaniedbują swoje potrzeby w relacjach, próbując zadowolić innych kosztem własnego dobrostanu.
Jeśli czujesz, że temat zniekształceń poznawczych dotyczy właśnie Ciebie, przeczytaj również te artykuły:
Skontaktuj się, aby rozwiać wątpliwości
i odpowiedzieć na najważniejsze pytania
