Zniekształcenia poznawcze to schematy myślenia, które prowadzą do błędnych, często nieświadomych wniosków i nieprawidłowej oceny rzeczywistości. Jednym z bardziej powszechnych zniekształceń jest etykietowanie, które polega na przypisywaniu sobie lub innym osobom sztywnych, uproszczonych i zazwyczaj negatywnych etykiet na podstawie pojedynczych zachowań czy wydarzeń. Jest to proces, w którym określamy siebie lub innych za pomocą jednego negatywnego określenia, nie uwzględniając wszystkich aspektów i złożoności danej sytuacji.
Etykietowanie to schemat myślenia, który może wpływać na samoocenę, relacje z innymi ludźmi oraz ogólne samopoczucie. Prowadzi ono do utrwalania negatywnych przekonań na temat własnych umiejętności i cech osobowości, a także do tworzenia barier w kontaktach międzyludzkich. W tym artykule sprawdzimy, czym dokładnie jest etykietowanie, jakie są jego objawy, jakie mogą być jego konsekwencje oraz jak sobie z nim radzić.
Może zainteresuje Cię również ten temat: Personalizacja.
Etykietowanie to proces nadawania etykiet – najczęściej negatywnych – zarówno sobie, jak i innym osobom. Jest to forma uproszczonego, czarno-białego myślenia, w której całkowicie ignorujemy złożoność ludzi oraz sytuacji. Zamiast zastanowić się nad wszystkimi czynnikami, które mogą wpływać na określone zachowanie, przykrywamy je etykietą, która redukuje całą osobę do jednej cechy lub jednego błędu.
Przykładem etykietowania jest sytuacja, w której ktoś, kto popełnił jeden błąd, mówi o sobie: „Jestem kompletnym nieudacznikiem” zamiast: „Popełniłem błąd w tej konkretnej sytuacji, ale nie definiuje to mojej wartości jako osoby”. Etykietowanie może być skierowane zarówno na siebie (samokrytyka), jak i na innych, co prowadzi do tworzenia sztywnych i krzywdzących przekonań o ludziach.
Aby lepiej zrozumieć, czym jest etykietowanie, przyjrzyjmy się kilku przykładom, które mogą zilustrować, jak to zniekształcenie myślowe działa w praktyce:
Osoba, która nie zaliczyła ważnego egzaminu, może uznać: „Jestem beznadziejny w nauce” lub „Jestem głupi”, zamiast dostrzec, że porażka w jednej sytuacji nie oznacza braku kompetencji w innych obszarach życia.
Kiedy ktoś raz spóźni się na spotkanie, możesz przypisać mu etykietę „nieodpowiedzialnego” lub „niezorganizowanego”. Przy tym ignorując fakt, że może to być jednostkowy przypadek wynikający z nieprzewidzianych okoliczności.
W konflikcie z bliską osobą, można pomyśleć: „On zawsze jest samolubny” lub „Ona nigdy nie myśli o innych”, zamiast dostrzec, że jedna konkretna sytuacja nie odzwierciedla całej osobowości tej osoby.
O etykietowanie najłatwiej w pracy. Kiedy pracownik nie wykona zadania na czas, może określić siebie mianem „leniwego” lub „niekompetentnego”. Dlaczego? Nie bierze bowiem pod uwagę, że mogło być to wynikiem przeciążenia obowiązkami, a nie braku umiejętności.
Objawy ADHD u kobiet: jak je rozpoznać?
Etykietowanie, jako zniekształcenie poznawcze, może przejawiać się na różne sposoby. Osoby stosujące ten schemat myślowy najczęściej posługują się negatywnymi określeniami i przymiotnikami, które definiują zarówno ich samych, jak i innych ludzi. Oto kilka typowych objawów, które mogą świadczyć o tym, że ktoś stosuje etykietowanie:
Etykietowanie to również używanie określonego, „piętnującego” języka. Osoba, która etykietuje, zwykle używa absolutnych stwierdzeń, takich jak „zawsze” i „nigdy”. Przykład: „Zawsze robię wszystko źle” lub „Nigdy nie jestem w stanie zrobić nic dobrze”.
Etykietowanie siebie może prowadzić do bardzo niskiej samooceny. Osoba wierzy, że pojedyncze negatywne zdarzenie lub cecha definiują ją w całości. Przykład: „Jestem kompletnym nieudacznikiem”.
Zaburzenie poznawcze, jakim jest etykietowanie, prowadzi do sztywnych schematów myślowych. Osoby stosujące etykietowanie nie widzą sytuacji ani siebie w bardziej złożony sposób. Dla nich każdy błąd lub porażka to potwierdzenie negatywnej etykiety.
Osoby stosujące etykietowanie często ignorują swoje sukcesy lub pozytywne cechy innych. Dla nich negatywna etykieta jest dominującą narracją, przez co trudniej im dostrzec coś dobrego w sobie lub innych.
Etykietowanie innych prowadzi do utrudnionych relacji interpersonalnych. Osoby przyklejające innym negatywne etykiety mają trudność z budowaniem i utrzymywaniem zdrowych, otwartych relacji, ponieważ ich postrzeganie innych jest uproszczone i ograniczone.
Etykietowanie może mieć poważne negatywne skutki, zarówno dla osoby, która stosuje ten schemat myślowy, jak i dla jej otoczenia. Oto kilka kluczowych obszarów, na które wpływa to zniekształcenie poznawcze:
Stosowanie negatywnego etykietowania siebie prowadzi do zaniżonej samooceny. Osoba, która określa siebie mianem „nieudacznika” czy „głupka”, zaczyna wierzyć, że te cechy definiują ją całościowo. W rezultacie traci wiarę w siebie i swoje możliwości, co może prowadzić do stanów depresyjnych. Długotrwałe stosowanie etykietowania zwiększa ryzyko rozwoju depresji, ponieważ osoba nie jest w stanie dostrzec swoich pozytywnych stron.
Etykietowanie innych również ma negatywny wpływ na relacje interpersonalne. Osoby, które przyklejają innym negatywne etykiety, z trudem budują zdrowe, pełne zaufania relacje. Zamiast próbować zrozumieć motywacje i uczucia innych ludzi, upraszczają rzeczywistość i przypisują im negatywne cechy. To z kolei prowadzi do konfliktów i nieporozumień. Etykietowanie może także prowadzić do trwałego odrzucenia lub unikania kontaktu z osobami, które są postrzegane w negatywny sposób.
Osoby, które stosują etykietowanie wobec siebie, mogą popaść w stan stagnacji. Skoro wierzą, że są „nieudacznikami” czy „niewystarczająco dobrymi”, tracą motywację do podejmowania nowych wyzwań czy dążenia do poprawy swojej sytuacji. Utrwalanie negatywnych etykiet zamyka drogę do rozwoju osobistego i zawodowego. Dzieje się tak, ponieważ zaczynamy wierzyć, że nie jesteśmy w stanie się zmienić.
Pamiętaj, że nie ma złego momentu na zmiany. Jeśli czujesz, że opisany powyżej problem może dotyczyć Ciebie – nie zwlekaj. Skontaktuj się ze specjalistą i pomóż sobie.
Skontaktuj się, aby rozwiać wątpliwości
i odpowiedzieć na najważniejsze pytania
