Zniekształcenia poznawcze to schematy myślenia, które prowadzą do błędnych wniosków i nieprawidłowego postrzegania rzeczywistości. Wpływają one na nasze samopoczucie, decyzje i sposób, w jaki reagujemy na różne sytuacje. Jednym z bardziej subtelnych, a jednocześnie powszechnych zniekształceń poznawczych jest emocjonalne uzasadnienie. To zniekształcenie polega na przekonaniu, że nasze emocje odzwierciedlają rzeczywistość. Oznacza to, że to, co czujemy, automatycznie traktujemy jako dowód na to, co jest prawdą, niezależnie od obiektywnych faktów.
W tym artykule spróbuję wyjaśnić, czym jest emocjonalne uzasadnienie. Przyjrzymy się również wpływowi tego zniekształcenia na życie codzienne. Poznanie mechanizmów stojących za tym zniekształceniem myślenia pomoże lepiej rozumieć swoje emocje. A co za tym idzie: nauczymy się, jak nie pozwalać im decydować o postrzeganiu rzeczywistości.
Emocjonalne uzasadnienie polega na mylnym założeniu, że jeśli coś czujesz, to musi być to prawdą. Innymi słowy, osoba stosująca ten schemat myślowy dochodzi do wniosku, że jej emocje są odzwierciedleniem rzeczywistości. Tego typu myślenie często prowadzi do błędnych wniosków i nieracjonalnych reakcji. Powodem są emocje. Choć bez wątpienia ważne, nie zawsze odzwierciedlają rzeczywistość w sposób obiektywny. Na przykład, osoba, która czuje się bezwartościowa, może stwierdzić: „Skoro czuję się bezwartościowy, to znaczy, że taki jestem”. Nawet mimo że obiektywne dowody mogą temu przeczyć.
Emocje są ważnym sygnałem, który może pomóc nam zrozumieć nasze potrzeby i pragnienia. Jednak nie zawsze odzwierciedlają one prawdę o świecie zewnętrznym. W przypadku emocjonalnego uzasadnienia, nie analizujemy swoich emocji i nie poddajemy ich krytycznej refleksji. To z kolei prowadzi do przyjmowania nieracjonalnych przekonań.
Aby lepiej zrozumieć, jak emocjonalne uzasadnienie wpływa na nasze myślenie i zachowanie, warto przyjrzeć się kilku przykładom, które ilustrują, jak to zniekształcenie poznawcze działa w praktyce:
1. Czuję się winny, więc musiałem zrobić coś złego. Osoba, która odczuwa poczucie winy, automatycznie zakłada, że jej emocje są uzasadnione przez jakieś faktyczne przewinienie, nawet jeśli w rzeczywistości nie zrobiła nic złego. Może to prowadzić do nadmiernego poczucia winy, które nie znajduje oparcia w faktach.
2. Czuję się niekompetentny, więc jestem niekompetentny. Osoba, która doświadcza negatywnych emocji związanych z pracą lub nauką, może przyjąć, że skoro czuje się niekompetentna, to faktycznie taka jest, mimo że jej osiągnięcia i obiektywne wyniki mogą wskazywać na coś zupełnie innego.
3. Czuję lęk, więc jestem w niebezpieczeństwie. W sytuacjach stresowych osoby stosujące emocjonalne uzasadnienie mogą sądzić, że jeśli czują lęk, to znaczy, że znajdują się w rzeczywistym niebezpieczeństwie. Tymczasem uczucie lęku nie zawsze wynika z realnych zagrożeń, lecz może być efektem subiektywnej interpretacji sytuacji.
4. Czuję się odrzucony, więc nikt mnie nie lubi. Osoba, która w danej chwili czuje się samotna lub odrzucona, może dojść do wniosku, że jej emocje są odzwierciedleniem tego, co myślą inni ludzie. Na tej podstawie może uznać, że nikt jej nie lubi, mimo że nie ma na to obiektywnych dowodów.
Emocjonalne uzasadnienie może znacząco wpłynąć na wiele aspektów naszego życia, od relacji z innymi po nasze zdrowie psychiczne. Oto kilka kluczowych obszarów, na które wpływa to zniekształcenie poznawcze:
Osoby, które regularnie stosują emocjonalne uzasadnienie, mogą napotykać trudności w relacjach z innymi. Na przykład, jeśli ktoś czuje się ignorowany przez swojego partnera, może przyjąć, że faktycznie jest ignorowany, nawet jeśli partner nie miał takiego zamiaru. Tego rodzaju błędne przekonania mogą prowadzić do konfliktów, nieporozumień i pogorszenia jakości relacji. Osoby takie mogą także łatwo interpretować neutralne zachowania innych jako wrogie lub obojętne, co dodatkowo potęguje problemy w relacjach.
Emocjonalne uzasadnienie może znacząco wpłynąć na naszą samoocenę. Jeśli ktoś regularnie czuje się niewartościowy lub niekompetentny, może dojść do wniosku, że te uczucia są prawdziwe i odzwierciedlają jego rzeczywistą wartość. W rezultacie taka osoba może unikać podejmowania wyzwań, poddawać się wcześniej lub nie doceniać swoich umiejętności, co prowadzi do dalszego obniżenia samooceny.
Emocjonalne uzasadnienie jest jednym z mechanizmów, które mogą przyczyniać się do rozwoju zaburzeń emocjonalnych. Wśród nich znajdziemy takie jak depresja, stany lękowe, czy zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (OCD). Kiedy emocje stają się głównym źródłem „dowodów” na temat tego, co dzieje się w życiu danej osoby, mogą one wywoływać nieadekwatne reakcje. Te mogą prowadzić do pogłębienia problemów emocjonalnych. Na przykład osoba z depresją może stale czuć się bezwartościowa i na tej podstawie uznać, że nie ma nadziei na poprawę sytuacji.
Kiedy emocje są uznawane za główny wyznacznik rzeczywistości, mogą wpływać na podejmowanie irracjonalnych decyzji. Osoby stosujące emocjonalne uzasadnienie mogą podejmować decyzje oparte na chwilowych uczuciach, a nie na obiektywnych faktach i analizie sytuacji. Może to prowadzić do nieoptymalnych wyborów zarówno w życiu zawodowym, jak i osobistym.
Jeśli tu jesteś, to znaczy, że artykuł dobiegł końca 🙂 Wpadnij po więcej na mój blog. Do przeczytania!
Skontaktuj się, aby rozwiać wątpliwości
i odpowiedzieć na najważniejsze pytania
