Czym jest „czytanie w myślach”?

Zniekształcenia poznawcze to błędne schematy myślowe, które negatywnie wpływają na nasze postrzeganie siebie, innych ludzi oraz otaczającej nas rzeczywistości. Jednym z najczęściej występujących zniekształceń poznawczych jest „czytanie w myślach”, czyli przekonanie, że jesteśmy w stanie dokładnie wiedzieć, co inni myślą lub jakie mają intencje, bez faktycznego poznania ich myśli czy komunikacji.

To zniekształcenie poznawcze polega na zakładaniu, że potrafimy przewidzieć, co ktoś inny czuje, myśli lub planuje, bazując na niewielkiej ilości informacji lub na własnych przypuszczeniach. Czytanie w myślach często prowadzi do błędnych wniosków, co może negatywnie wpływać na relacje interpersonalne oraz samopoczucie.

Mechanizm działania „czytania w myślach”

Czytanie w myślach to forma automatycznego myślenia, w której osoba zakłada, że wie, co myślą inni, zazwyczaj w sposób negatywny lub krytyczny. Osoba stosująca to zniekształcenie poznawcze nie opiera swoich przekonań na faktach czy komunikacji, ale na domysłach i subiektywnych interpretacjach. Co ważne, te myśli są najczęściej pesymistyczne, co sprawia, że osoba zakłada najgorsze scenariusze w kontaktach z innymi.

Przykładem może być sytuacja, w której ktoś spotyka znajomego na ulicy, ale ten nie odpowiada na pozdrowienie. Osoba, która „czyta w myślach”, może natychmiast dojść do wniosku, że znajomy jest zły lub niechętny, podczas gdy w rzeczywistości mogło to wynikać z roztargnienia lub braku zauważenia.

Przykłady „czytania w myślach”

Aby lepiej zrozumieć, na czym polega to zniekształcenie poznawcze, warto przyjrzeć się kilku przykładom z życia codziennego:

• Relacje międzyludzkie. Wyobraź sobie sytuację, w której osoba uważa, że inni ludzie źle o niej myślą, nawet jeśli nikt nie powiedział ani nie zrobił niczego, co by to sugerowało. „Na pewno uważają, że jestem niekompetentny” — to typowy przykład czytania w myślach.
• Życie zawodowe. Pracownik, który po zebraniu z szefem jest przekonany, że zostanie zwolniony, mimo że nie otrzymał żadnej konkretnej informacji, która by na to wskazywała. W rzeczywistości szef może być zadowolony z pracy, ale negatywne myśli przejmują kontrolę.
• Związki. W relacjach partnerskich osoba może przypuszczać, że partner jest na nią zły lub rozczarowany, nawet jeśli nie ma ku temu żadnych konkretnych dowodów. To zniekształcenie może prowadzić do niepotrzebnych konfliktów i nieporozumień.

Przyczyny „czytania w myślach”

Zniekształcenie poznawcze „czytanie w myślach” może mieć wiele przyczyn, które związane są zarówno z doświadczeniami życiowymi, jak i cechami osobowości. Poniżej omówiono kilka najczęściej spotykanych czynników, które mogą prowadzić do tego rodzaju myślenia:

1. Niska samoocena

Osoby o niskiej samoocenie są bardziej podatne na czytanie w myślach, ponieważ zakładają, że inni ludzie myślą o nich negatywnie. Często wynika to z wewnętrznego przekonania, że nie są wystarczająco dobre lub że zasługują na krytykę. Takie osoby projektują swoje własne obawy na innych, co prowadzi do mylnych wniosków.

2. Lęk społeczny

Osoby z lękiem społecznym mają tendencję do nadmiernego analizowania zachowań innych i przypisywania im negatywnych intencji. W kontaktach z ludźmi mogą interpretować neutralne sygnały jako dowód na to, że są oceniane lub odrzucane. Lęk sprawia, że umysł automatycznie zakłada najgorsze, co podsyca negatywne emocje i wzmacnia to zniekształcenie poznawcze.

3. Brak komunikacji

Czytanie w myślach często występuje tam, gdzie brakuje otwartej i jasnej komunikacji. Kiedy nie mamy pełnych informacji na temat tego, co ktoś myśli lub czuje, nasz umysł wypełnia luki własnymi domysłami. Zamiast zapytać drugą osobę o jej zdanie, zakładamy, że wiemy, co ma na myśli.

4. Doświadczenia z przeszłości

Osoby, które w przeszłości miały trudne relacje interpersonalne, mogą być bardziej skłonne do „czytania w myślach” w obawie przed powtórzeniem negatywnych sytuacji. Jeśli ktoś doświadczył krytyki lub odrzucenia, może stać się bardziej podejrzliwy wobec intencji innych i zakładać, że jest ponownie oceniany negatywnie.

Skutki „czytania w myślach”

Zniekształcenie poznawcze, jakim jest czytanie w myślach, może prowadzić do poważnych konsekwencji zarówno na poziomie emocjonalnym, jak i w relacjach z innymi ludźmi. Choć na pierwszy rzut oka może wydawać się to jedynie drobnym problemem myślowym, jego długotrwałe skutki mogą być bardzo negatywne.

1. Zwiększony poziom lęku i stresu

Czytanie w myślach prowadzi do nadmiernego stresu i lęku, ponieważ osoba stale zakłada, że inni ludzie myślą o niej negatywnie. Te domysły wywołują napięcie, które może przerodzić się w przewlekły lęk, a nawet zaburzenia lękowe. Stale zakładając, że jesteśmy oceniani negatywnie, czujemy się niepewnie i zagrożeni.

2. Problemy w relacjach interpersonalnych

Czytanie w myślach często prowadzi do problemów w relacjach z innymi ludźmi. Gdy osoba zakłada, że wie, co myśli druga strona, nie podejmuje próby otwartej komunikacji, co może prowadzić do nieporozumień i konfliktów. Ponadto, przypisywanie innym negatywnych intencji może powodować wycofanie się z relacji lub unikanie bliskości, co negatywnie wpływa na więzi interpersonalne.

3. Obniżenie samooceny

Czytanie w myślach, zwłaszcza w negatywny sposób, może dodatkowo obniżać samoocenę osoby. Stałe przekonanie, że inni oceniają nas krytycznie, utwierdza nas w poczuciu, że jesteśmy niewystarczający lub gorsi od innych. To błędne koło, które wzmacnia negatywne postrzeganie siebie.

4. Nadmierne unikanie sytuacji społecznych

Osoby, które regularnie stosują „czytanie w myślach”, mogą zacząć unikać sytuacji społecznych w obawie przed tym, co inni mogą o nich pomyśleć. To zniekształcenie poznawcze sprawia, że każda interakcja staje się źródłem stresu, co może prowadzić do izolacji społecznej i unikania kontaktów międzyludzkich.

Czy stres to nieodłączny kompan ADHD? Odpowiedź na to pytanie znajdziesz w podcaście Tak to właśnie jest!