W poprzednich wpisach dość szeroko omawiałam różne rodzaje zniekształceń poznawczych. Wiecie już, czym jest katastrofizacja, czy jak rozpoznać overthinking. Ale czym tak naprawdę są zniekształcenia poznawcze? Czy każda „czarna myśl” to zniekształcenie? Spróbujemy się zmierzyć z tym tematem w dzisiejszym wpisie.
Zniekształcenia poznawcze to pojęcie szeroko omawiane w psychologii, szczególnie w nurcie terapii poznawczo-behawioralnej (CBT). Odnoszą się do błędnych, nieprawidłowych sposobów myślenia, które wpływają na nasze postrzeganie rzeczywistości. Powodują one, że interpretujemy wydarzenia w sposób irracjonalny, co prowadzi do negatywnych emocji i niekorzystnych zachowań. Wiele osób codziennie doświadcza zniekształceń poznawczych, często nie zdając sobie sprawy, jak silnie wpływają one na ich samopoczucie i decyzje.
Zniekształcenia poznawcze powstają w wyniku skrótów myślowych, które stosuje nasz mózg. W codziennym życiu przetwarzamy ogromną ilość informacji, a nasz umysł szuka sposobów na szybkie podejmowanie decyzji i rozwiązywanie problemów. Aby to osiągnąć, często opieramy się na automatycznych procesach myślowych. Choć te skróty mogą być przydatne, czasami prowadzą do błędnych wniosków i zniekształceń w postrzeganiu rzeczywistości.
Zniekształcenia poznawcze są szczególnie widoczne w sytuacjach stresu, lęku czy obniżonego nastroju, gdy nasz umysł ma tendencję do wyolbrzymiania negatywnych aspektów lub pomijania pozytywnych informacji. W takich momentach nasze myśli mogą stać się irracjonalne, co wpływa na naszą emocjonalność i zachowania.
Zniekształcenia poznawcze mogą przybierać różne formy, w zależności od sytuacji i osoby. Istnieją różne odmiany tego zjawiska. Oto kilka z najczęściej spotykanych zniekształceń:
Myślenie czarno-białe, zwane także myśleniem spolaryzowanym, polega na postrzeganiu sytuacji w skrajnych kategoriach – jako „wszystko albo nic”. Osoba, która korzysta z tego rodzaju myślenia, ma trudności z dostrzeganiem szarości, co prowadzi do wyciągania skrajnych wniosków. Na przykład, jeśli ktoś popełni drobny błąd w pracy, może pomyśleć: „Jestem całkowitym nieudacznikiem”, ignorując fakt, że poza tym jednym błędem jego praca była dobra.
Nadmierne uogólnianie polega na wyciąganiu ogólnych wniosków na podstawie pojedynczych wydarzeń. Osoba, która uogólnia, może uznać jedno niepowodzenie za dowód na to, że zawsze będzie ponosić porażki. Na przykład, jeśli ktoś został odrzucony na rozmowie kwalifikacyjnej, może pomyśleć: „Nigdy nie znajdę pracy”, mimo że to była tylko jedna rozmowa z wielu.
Filtr mentalny polega na skupianiu się wyłącznie na negatywnych aspektach sytuacji, pomijając pozytywne informacje. Przez to osoba może postrzegać rzeczywistość w negatywnym świetle, mimo że obiektywnie sytuacja nie jest taka zła. Na przykład, ktoś, kto otrzymał pozytywną opinię o swojej pracy, ale usłyszał drobną krytykę, może skoncentrować się tylko na tej krytyce i całkowicie zignorować pochwały.
Katastrofizacja to tendencja do przewidywania najgorszych możliwych scenariuszy, nawet jeśli nie ma ku temu żadnych dowodów. Osoba, która katastrofizuje, może zakładać, że każde drobne niepowodzenie prowadzi do ogromnej tragedii. Przykładem może być sytuacja, w której ktoś zgubił klucze i natychmiast zakłada, że nie znajdzie ich nigdy, zostanie okradziony, a jego życie będzie w ruinie. Więcej na temat tego zjawiska przeczytacie we wcześniejszym artykule:
Personalizacja polega na braniu odpowiedzialności za wydarzenia, które obiektywnie nie zależą od danej osoby. Osoba z tym zniekształceniem myślowym może myśleć: „Jeśli coś poszło źle, to moja wina”, nawet jeśli nie miała na to wpływu. Na przykład, jeśli kolega w pracy jest w złym humorze, osoba z personalizacją może założyć, że to ona zrobiła coś nie tak.
Myślenie emocjonalne polega na traktowaniu emocji jako dowodów na prawdziwość jakiejś sytuacji. Jeśli ktoś czuje się źle, zakłada, że rzeczywiście dzieje się coś złego. Na przykład, jeśli osoba czuje się zaniepokojona przed wystąpieniem publicznym, może pomyśleć: „Skoro jestem zestresowany, na pewno wypadnę fatalnie”, mimo że nie ma ku temu obiektywnych powodów.
Etykietowanie to tendencja do przypisywania sobie lub innym negatywnych etykiet na podstawie pojedynczych wydarzeń. Na przykład, ktoś, kto popełnił błąd w pracy, może pomyśleć: „Jestem idiotą”, zamiast uznać, że popełnił jednorazowy błąd. To zniekształcenie prowadzi do trwałego obniżenia samooceny.
Pamiętaj, jeśli czujesz, że którekolwiek z wymienionych wyżej zniekształceń dotyczy Ciebie, nie wahaj się poprosić o pomoc specjalisty. Każde zniekształcenie można „oswoić” z pomocą wykwalifikowanego specjalisty.
Skontaktuj się, aby rozwiać wątpliwości
i odpowiedzieć na najważniejsze pytania
